Jane Eyre streszczenie

Jane Eyre Charlotte Brontë liczy 38 rozdziałów, pierwotnie podzielonych na trzy tomy:

• Tom I (rozdz. 1–15). Trudne dzieciństwo Jane w Gateshead u pani Reed i lata w szkole z internatem w Lowood.
• Tom II (rozdz. 16–27). Jej życie jako guwernantki w Thornfield, miłość do Rochestera i tajemnica niedoszłego ślubu.
• Tom III (rozdz. 28–38). Ucieczka, przyjęcie przez rodzeństwo Rivers, spadek i ostateczne spotkanie z Rochesterem.

Struktura towarzyszy przemianie Jane z maltretowanej sieroty w niezależną, spełnioną kobietę.

Osierocona już jako dziecko, Jane Eyre mieszka w Gateshead Hall u okrutnej ciotki, pani Reed, i jej dzieci, którzy ją dręczą. Po buncie zostaje wysłana do szkoły z internatem w Lowood, surowej instytucji dobroczynnej, gdzie znosi niedostatek, ale znajduje też przyjaźń i oparcie w koleżance Helen Burns oraz życzliwej pannie Temple. Z biegiem lat Jane kształci się na nauczycielkę i dojrzewa do prawej, niezależnej młodej kobiety.

Po ukończeniu szkoły Jane przyjmuje posadę guwernantki w Thornfield Hall, gdzie uczy Adèle, francuską podopieczną pana majątku, tajemniczego i udręczonego pana Edwarda Rochestera. Mimo różnicy stanów Jane i Rochester zbliżają się do siebie i zakochują. Niepokojące zdarzenia — dziwny śmiech, pożar w pokoju Rochestera — zdradzają jednak sekret ukryty w domu.

Tuż przed ślubem wychodzi na jaw, że Rochester jest już żonaty: jego żona, Bertha Mason, cierpi na chorobę psychiczną i jest zamknięta na strychu Thornfield. Zdruzgotana, lecz wierna swoim zasadom, Jane zrywa zaręczyny i ucieka z Thornfield.

Błąka się samotnie po wrzosowiskach, aż omdlewa w pobliżu Moor House, gdzie przygarnia ją rodzeństwo Rivers: St. John, Diana i Mary. Odkrywa, że są jej kuzynami i że odziedziczyła fortunę po wuju, Johnie Eyrze, którą dzieli się z nimi. St. John, surowy duchowny, oświadcza się jej, by zabrać ją jako żonę misjonarza do Indii. Jane waha się, ale rozumie, że go nie kocha. W decydującej chwili słyszy w sercu głos Rochestera, który ją woła.

Na końcu Jane Eyre Jane wraca do Thornfield i zastaje je w ruinie: Bertha wznieciła pożar, w którym zginęła, a Rochester został ciężko ranny, próbując ją ratować — stracił dłoń i wzrok.

Jane odnajduje go w nowej siedzibie, Ferndean, gdzie żyje ślepy i załamany. Spotkanie na nowo rozpala ich głęboką miłość, a teraz — wolna i mu równa, z własnym majątkiem i bez przeszkód między nimi — Jane zgadza się go poślubić. Wypowiada jedno z najsłynniejszych zdań w literaturze: «Czytelniku, poślubiłam go».

Powieść zamyka się po latach: Jane i Rochester żyją szczęśliwie w małżeństwie, mają dzieci, a on częściowo odzyskuje wzrok w jednym oku. Droga Jane, od maltretowanej sieroty do spełnionej kobiety, wieńczy się miłością opartą na równości, prawości i wolności.

Oto kilka najsłynniejszych zdań z powieści (przetłumaczonych tu z oryginału, a nie z konkretnego wydania):

• «Nie jestem ptakiem i żadna sieć mnie nie schwyta: jestem wolnym człowiekiem o niezależnej woli.»
• «Czytelniku, poślubiłam go.»
• «Sądzisz, że skoro jestem biedna, nieznana, prosta i drobna, to nie mam duszy ani serca? Mylisz się: mam duszy tyle co ty — i całe serce.»
• «Zawsze wolę być szczęśliwa niż dostojna.»