Nędznicy streszczenie

Nędznicy to ogromna powieść ułożona w pięć tomów, z których każdy nosi imię centralnej postaci lub tematu:

• Tom I: Fantyna. Odkupienie Valjeana i tragiczny upadek Fantyny.
• Tom II: Cozetta. Valjean ratuje Cozettę z rąk Thénardierów.
• Tom III: Marius. Młody rewolucjonista Marius i jego miłość do Cozetty.
• Tom IV: Idylla i epopeja. Miłość i przeddzień powstania 1832 roku.
• Tom V: Jan Valjean. Barykada, kanały i ostatnie lata Valjeana.

Hugo wplata też długie dygresje o historii, społeczeństwie i moralności.

To streszczenie Nędzników Victora Hugo zaczyna się od Jana Valjeana, człowieka zwolnionego po dziewiętnastu latach więzienia za kradzież bochenka chleba, by nakarmić głodującą rodzinę siostry, oraz za kolejne próby ucieczki. Napiętnowany jako niebezpieczny były galernik, jest wszędzie odtrącany, aż dobrotliwy biskup, monsignor Myriel, daje mu schronienie. Gdy Valjean odpłaca za tę dobroć kradzieżą biskupiego srebra, zostaje schwytany, lecz biskup — ku zdumieniu wszystkich — oświadcza, że srebro było darem, i nakłania Valjeana, by użył go, by stać się uczciwym człowiekiem. Ten akt łaski przemienia Valjeana.

Lata później Valjean odrodził się jako «Monsieur Madeleine» — bogaty właściciel fabryki i ukochany mer. Lecz przeszłość ściga go w postaci inspektora Javerta, policjanta przekonanego, że przestępcy nigdy naprawdę się nie zmieniają. Tymczasem Fantyna, jedna z robotnic Madeleine'a, zostaje zwolniona i — zdesperowana, by utrzymać nieślubną córkę Cozettę, okrutnie wyzyskiwaną przez karczmarzy Thénardierów — popada w prostytucję. Gdy Valjean dowiaduje się o niedoli Fantyny i o tym, że niewinnego człowieka wzięto za niego, wyznaje swą prawdziwą tożsamość, by ocalić tamtego. Fantyna umiera, a Valjean przysięga wychować jej córkę. Ratuje Cozettę od Thénardierów i ucieka z nią, kryjąc się przed nacierającym Javertem.

Jak opowiada to streszczenie Nędzników, mijają lata, gdy Valjean wychowuje Cozettę w Paryżu. Cozetta wyrasta na piękną młodą kobietę i zakochuje się w Mariusie Pontmercym, idealiście wciągniętym w krąg studentów rewolucjonistów. Niepokoje polityczne wybuchają w powstaniu czerwcowym 1832 roku, a studenci, wśród nich Marius, wznoszą barykadę na ulicach Paryża. Valjean, dowiedziawszy się o miłości Cozetty, udaje się na barykadę, gdzie walka jest z góry przegrana.

Na barykadzie Valjean daruje życie schwytanemu Javertowi, a potem niesie ciężko rannego Mariusa w bezpieczne miejsce przez zdradliwe kanały Paryża. Powstanie zostaje zdławione, a niemal wszyscy studenci giną. Javert, dręczony miłosierdziem Valjeana, które druzgocze jego sztywny światopogląd, nie potrafi pogodzić obowiązku z sumieniem i odbiera sobie życie. Valjean, ocaliwszy Mariusa, sprawia, że młodzieniec wraca do zdrowia i w końcu żeni się z Cozettą, przygotowując wzruszające zakończenie powieści o poświęceniu i odkupieniu.

Nędznicy kończą się samotnym schyłkiem Jana Valjeana i jego spokojną, odkupieńczą śmiercią, pojednanego wreszcie z tymi, których kocha. Gdy Marius wraca do zdrowia i żeni się z Cozettą za błogosławieństwem Valjeana, ten podejmuje bolesną decyzję. Wyznaje Mariusowi swą przestępczą przeszłość, przekonany, że uczciwość jest jego obowiązkiem. Marius, przerażony i wciąż nieświadomy, że Valjean był tajemniczym bohaterem, który uratował mu życie na barykadzie i przeniósł przez kanały, stopniowo oddala Cozettę od przybranego ojca. Ze złamanym sercem po utracie córki, która była całym jego życiem, Valjean wycofuje się, przestaje jeść i zaczyna gasnąć.

Prawda wychodzi wreszcie na jaw, gdy nikczemny Thénardier, próbując szantażować Mariusa, mimowolnie wyjawia, że to Valjean uratował go z barykady. Przytłoczony wdzięcznością i wstydem za to, jak potraktował starca, Marius pędzi z Cozettą do łoża Valjeana, dokąd docierają w samą porę na ostatnie, pełne łez pojednanie.

Zakończenie tego streszczenia Nędzników jest głęboko poruszające. Otoczony przez Cozettę i Mariusa, Valjean umiera w pokoju, błogosławiąc młodą parę i opowiadając im o Fantynie oraz o srebrnych lichtarzach biskupa, które prowadziły jego przemianę. Odchodzi z tego życia, osiągnąwszy odkupienie, którego szukał tak długo — umierając nie jako ścigany galernik, lecz jako ukochany ojciec i dobry człowiek. Powieść potwierdza swe centralne tematy: że miłość, miłosierdzie i łaska mogą odkupić nawet najbardziej złamane życie, a zbawienie duszy leży w miłowaniu innych.

Oto kilka najbardziej zapadających w pamięć zdań z powieści (przetłumaczonych tu z francuskiego oryginału):

• «Nie ma na świecie nic innego prócz tego: miłować się nawzajem.»
• «Nie płaczcie, dzieci moje, nie odchodzę daleko; będę was stamtąd widział. Wystarczy, że spojrzycie nocą, a ujrzycie, jak się uśmiecham.»