Rok 1984 streszczenie

Rok 1984 dzieli się na trzy części liczące 24 rozdziały, po których następuje dodatek o języku Partii:

• Część pierwsza. Przedstawiony zostaje świat Oceanii, praca Winstona przy przepisywaniu przeszłości i jego tajny dziennik.
• Część druga. Zakazany romans z Julią i zbliżenie do rzekomego ruchu oporu, Bractwa.
• Część trzecia. Aresztowanie, tortury i «reedukacja» Winstona w Ministerstwie Miłości, aż po Pokój 101.

Powieść zamyka dodatek «Zasady nowomowy», objaśniający język zaprojektowany przez Partię.

Akcja rozgrywa się w Pasie Startowym Jeden, dawnej Wielkiej Brytanii, prowincji superpaństwa Oceania rządzonego przez Partię i jej symbol, Wielkiego Brata. Główny bohater, Winston Smith, pracuje w Ministerstwie Prawdy, gdzie jego zadaniem jest przepisywanie gazet i dokumentów tak, by historia zawsze zgadzała się z oficjalną wersją. Wszędzie teleekrany patrzą i słuchają, a plakaty ostrzegają: «Wielki Brat patrzy».

Winston w tajemnicy nienawidzi Partii. We wnęce ukrytej przed teleekranem popełnia zbrodnię rozpoczęcia dziennika. Dręczy go to, że Partia kontroluje nie tylko czyny, ale i myśli, żądając «dwójmyślenia» — utrzymywania jednocześnie dwóch sprzecznych przekonań — i karząc samodzielne myślenie jako «myślozbrodnię».

Dwie osoby go pochłaniają: O'Brien, wpływowy członek Partii Wewnętrznej, którego uważa za tajnego buntownika, oraz młoda kobieta, Julia, której z początku boi się jako szpiega. Zamiast tego Julia wsuwa mu kartkę z napisem «Kocham cię», i oboje rozpoczynają niebezpieczny, zakazany romans — najpierw na wsi, a potem w wynajętym pokoju nad sklepem pana Charringtona, w miejscu, które uważają za wolne od teleekranów.

Przez pewien czas cieszą się prywatnym buntem miłości i drobnych przyjemności. Nienawiść Winstona do reżimu przeradza się w nadzieję, że naprawdę istnieje ruch oporu, Bractwo, kierowane przez wielkiego wroga Partii, Emmanuela Goldsteina. Gdy O'Brien zaprasza ich do siebie, wierzą, że je znaleźli; ten wciąga ich w szeregi i wręcza Winstonowi tajną książkę Goldsteina.

Bunt jest pułapką. Gdy czytają książkę w kryjówce, wpadają żołnierze, pan Charrington okazuje się agentem Policji Myśli, a kochankowie zostają aresztowani.

W Ministerstwie Miłości O'Brien — który nigdy nie był buntownikiem — nadzoruje tortury i «reedukację» Winstona. Mówi mu, że Partia dąży do władzy dla samej władzy, symbolizowanej przez «but depczący ludzką twarz, na zawsze». W bólu Winston przyznaje się do niezliczonych zbrodni i zdradza wszystkich, prócz swojej miłości do Julii. By złamać tę ostatnią lojalność, O'Brien wysyła go do Pokoju 101, gdzie każdy więzień staje twarzą w twarz ze swoim największym lękiem.

Rok 1984 kończy się w sposób słynący z beznadziei. W Pokoju 101 największy lęk Winstona — szczury — łamie jego ostatni opór: przerażony błaga, by zrobiono to Julii, zdradzając w ten sposób jedyną osobę, którą kochał. Tym samym Partia zdobyła wszystko.

Później Winston zostaje zwolniony, sprowadzony do pustej skorupy. On i Julia spotykają się raz przypadkiem i przyznają, że każde z nich zdradziło drugie pod torturami; to, co czuli, zniknęło, i rozstają się bez wzruszenia. Winston spędza dni w kawiarni Pod Kasztanem, pijąc gin i biernie przyjmując wszystko, co mówi Partia.

W ostatniej scenie komunikat wojenny ogłasza wielkie zwycięstwo, a Winston czuje falę miłości do reżimu, który go zniszczył. Ostatnie zdania głoszą, że odniósł zwycięstwo nad samym sobą: «Kochał Wielkiego Brata». Zakończenie jest celowo pozbawione nadziei — ostrzeżenie, że państwo totalnej inwigilacji może zmiażdżyć nie tylko opór, ale samą zdolność do wolnego myślenia i czucia.

Oto kilka najsłynniejszych zdań z powieści (przetłumaczonych tu z oryginału, a nie z konkretnego wydania):

• «Wojna to pokój. Wolność to niewola. Ignorancja to siła.»
• «Wielki Brat patrzy.»
• «Kto rządzi przeszłością, w tego rękach jest przyszłość; kto rządzi teraźniejszością, w tego rękach jest przeszłość.»
• «Wolność to prawo do stwierdzenia, że dwa plus dwa równa się cztery. Jeśli to zostanie przyznane, reszta wynika sama.»
• «Jeśli chcesz obrazu przyszłości, wyobraź sobie but depczący ludzką twarz — na zawsze.»