Monte Kristo Kontu konusu

Monte Kristo Kontu, birbirinden belirgin evrelerden geçen, 117 bölümlük uzun bir romandır:

• İhanet. Edmond Dantès düğün gününde haksız yere suçlanır ve hapsedilir.
• Tutsaklık. İf Şatosu'nda yıllar; burada Rahip Faria onu eğitir ve bir hazineyi açık eder.
• Kaçış ve servet. Dantès kaçar ve Monte Kristo adasındaki hazineyi ele geçirir.
• Dönüşüm. Kendini Kont olarak yeniden yaratır ve Paris sosyetesine girer.
• İntikam ve çözülme. Düşmanlarının yıkımını tezgâhlar, sonra bir ölçüde huzur bulur.

Destansı kapsam, Dumas'ya birbirine geçmiş pek çok yan olay ve karakteri örme olanağı verir.

Alexandre Dumas'nın Monte Kristo Kontu'nun bu konusu, 1815 Marsilya'sında başlar; burada on dokuz yaşındaki gelecek vadeden genç denizci Edmond Dantès, gemisine kaptan olmak ve sevdiği Mercédès'le evlenmek üzeredir. Ama talihi kıskançlık doğurur. Onun mevkiine göz koyan kıskanç tayfa Danglars; Mercédès'in sevgisi için rakip olan Fernand Mondego; ve kinci komşu Caderousse ona karşı komplo kurar. Dantès'i haksız yere Bonapartçı bir hain olarak ihbar ederler. Davanın kendi babasını da suçlayabileceğini fark eden hırslı yargıç Villefort, Dantès'i yargılamadan İf Şatosu'na hapsederek onun kaderini mühürler.

Dantès, ada hapishanesinde on dört yıl çürür. Umutsuzluk içinde, bir tutuklu arkadaşıyla, bilgin Rahip Faria ile tanışır; Faria onun akıl hocası olur, ona diller, bilim ve tarih öğretir ve onu kimin, neden tuzağa düşürdüğünü tam olarak çıkarır. Ölmeden önce Faria, Monte Kristo adasında gizlenmiş devasa bir hazinenin yerini açık eder. Faria ölünce, Dantès cesur bir kaçış gerçekleştirir: ölünün yerini kefen çuvalında alarak denize atılır. Yüzerek özgürlüğe ulaşır, o muazzam serveti çıkarır ve ortadan kaybolur.

Bu Monte Kristo Kontu konusunun anlattığı gibi, Dantès kendini, başka takma kimliklerle birlikte, gizemli ve son derece zengin Monte Kristo Kontu olarak yeniden yaratır. İzleyen yıllarda, kendisine ihanet eden ve artık zengin ve güçlü olmuş adamların hayatlarını titizlikle araştırıp içine sızar: Danglars zengin bir bankerdir, Fernand Mercédès'le evli, madalyalı bir konttur ve Villefort saygın bir kraliyet savcısıdır. Kendini ilahi kaderin bir aracı sayan Kont, sabırlı ve karmaşık bir intikam seferini harekete geçirir.

Düşmanlarını teker teker, kendi suçlarını, sırlarını ve açgözlülüklerini kullanarak yıkar. Mali çöküşler tezgâhlar; gizli cinayetleri ve sadakatsizlikleri ortaya çıkarır; uzun süredir gömülü skandalları açığa vurur — bu arada bir zamanlar ona iyilik edenleri, eski patronu Morrel gibi, ödüllendirir. Ne var ki intikamı açıldıkça masum insanlar da bu sonuçların ortasında kalır ve Kont, adaletin sınırlarını aşıp aşmadığını, yalnızca Tanrı'ya ait bir rolü üstlenip üstlenmediğini sorgulamaya başlar; böylece romanın düşünceli sonucuna zemin hazırlanır.

Monte Kristo Kontu, Dantès'in intikamını tamamlaması, ama sonunda bitmez bir intikam yerine merhameti, huzuru ve umudu seçmesiyle biter. Özenle kurduğu planlar, üç baş düşmanının da yıkımını getirir: Fernand bir hain olarak alenen rezil olur ve canına kıyar; Villefort ailesini zehirlenme yüzünden yitirir ve en karanlık suçları açığa çıkınca çılgınlığa gömülür; Danglars ise mali olarak yıkılıp beş parasız kalır. Ne var ki Danglars'a karşı Kont sonunda merhamet gösterir, canını bağışlar ve salt intikâma dönüşmekten geri durur.

Yol boyunca masum insanlar acı çeker; bunların arasında Villefort'un küçük oğlunun ölümü de vardır ki bu, Kont'u derinden sarsar. İlahi kaderin rolünü oynayarak istemeden zarar verdiğini ve yitirdiklerini — babasını, gençliğini ya da Mercédès'le hayatını — geri getiremeyeceğini kabul etmeye varır. Bu farkındalık, zaferini alçakgönüllülükle ve intikamın gerçek bedeline dair kuşkuyla yumuşatır.

Bu Monte Kristo Kontu konusunun sonu, intikamdan yenilenmeye döner. Kont, genç ve masum kuşağın mutluluğunu güvence altına alır; âşıklar Valentine ile Maximilien Morrel'i birleştirir ve servetinin bir kısmını onlara bırakır. Kölelikten kurtardığı sadık genç kadın Haydée'yi sevdiğini anlayınca, yeni bir hayata başlamak için onunla denize açılır. Veda mesajında Dantès son felsefesini bırakır: tüm insanlık bilgeliği iki sözcükte toplanır — «beklemek ve ummak». Roman, intikamın tatminiyle değil, acıdan sonra gelen kırılgan ve güçlükle kazanılmış sevgi ve umut olasılığıyla kapanır.

Romanın en akılda kalıcı sözlerinden bazıları (burada Fransızca özgün metinden çevrilmiştir):

• «...tüm insanlık bilgeliği şu iki sözcükte toplanır: beklemek ve ummak.»
• «Dünyada ne mutluluk vardır ne de mutsuzluk; yalnızca bir durumun bir başkasıyla kıyaslanması vardır, hepsi bu. En derin acıyı tatmış olan, en yüce mutluluğu duymaya en yetkin olandır.»