Sefiller konusu

Sefiller, her biri merkezî bir figürün ya da temanın adını taşıyan beş cilde ayrılmış devasa bir romandır:

• I. Cilt: Fantine. Valjean'ın kefareti ve Fantine'in trajik düşüşü.
• II. Cilt: Cosette. Valjean, Cosette'i Thénardier'lerin elinden kurtarır.
• III. Cilt: Marius. Genç devrimci Marius ve Cosette'e olan aşkı.
• IV. Cilt: İdil ve Destan. Aşk ve 1832 ayaklanmasının arifesi.
• V. Cilt: Jean Valjean. Barikat, lağımlar ve Valjean'ın son yılları.

Hugo ayrıca tarih, toplum ve ahlak üzerine uzun ara söylemler ekler.

Victor Hugo'nun Sefiller'inin bu konusu, kız kardeşinin aç ailesini doyurmak için bir somun ekmek çaldığı ve ardından kaçma girişimleri yüzünden on dokuz yıl hapis yattıktan sonra salıverilen Jean Valjean'la başlar. Tehlikeli bir eski kürek mahkûmu olarak damgalanan Valjean her yerde geri çevrilir; ta ki iyilik sever bir piskopos, Monsenyör Myriel ona sığınak verene dek. Valjean bu iyiliğe piskoposun gümüşlerini çalarak karşılık verip yakalandığında, piskopos hayret verici biçimde gümüşlerin bir armağan olduğunu söyler ve onu, dürüst bir insan olmak için bunları kullanmaya çağırır. Bu inayet edimi Valjean'ı dönüştürür.

Yıllar sonra Valjean, kendini «Monsieur Madeleine» olarak yeniden var etmiştir — zengin bir fabrika sahibi ve sevilen bir belediye başkanı. Ama geçmişi, suçluların asla gerçekten değişmeyeceğine inanan bir polis olan Müfettiş Javert'in suretinde peşini bırakmaz. Bu sırada Madeleine'in işçilerinden Fantine işten çıkarılır ve — hancı Thénardier'ler tarafından acımasızca sömürülen gayrimeşru kızı Cosette'i geçindirmek için çaresiz kalınca — fuhşa düşer. Valjean, Fantine'in çilesini ve masum bir adamın kendisiyle karıştırıldığını öğrenince, o adamı kurtarmak için gerçek kimliğini açıklar. Fantine ölür ve Valjean kızını büyütmeye yemin eder. Cosette'i Thénardier'lerden kurtarır ve onunla birlikte, peşindeki Javert'ten saklanarak kaçar.

Bu Sefiller konusunun anlattığı gibi, Valjean Cosette'i Paris'te büyütürken yıllar geçer. Cosette güzel bir genç kadına dönüşür ve devrimci öğrenci çevresine sürüklenen idealist Marius Pontmercy'ye âşık olur. Siyasi huzursuzluk 1832 Haziran Ayaklanması'yla patlak verir ve aralarında Marius'ün de olduğu öğrenciler Paris sokaklarında bir barikat kurar. Cosette'in aşkını öğrenen Valjean, çarpışmanın kaybedilmeye mahkûm olduğu barikata gider.

Barikatta Valjean, esir alınan Javert'in canını bağışlar ve ardından ağır yaralı Marius'ü Paris'in tehlikeli lağımlarından geçirerek güvenli bir yere taşır. Ayaklanma ezilir ve öğrencilerin neredeyse tümü ölür. Valjean'ın merhametiyle — katı dünya görüşünü paramparça eden bu edimle — kıvranan Javert, görevini vicdanıyla bağdaştıramaz ve canına kıyar. Marius'ü kurtaran Valjean, gencin iyileşmesini ve zamanla Cosette'le evlenmesini sağlar; böylece romanın fedakârlık ve kefaret üzerine dokunaklı sonucuna zemin hazırlar.

Sefiller, Jean Valjean'ın yalnız çöküşü ve sevdikleriyle nihayet barışmış, huzurlu ve kefaret dolu ölümüyle sona erer. Marius iyileşip Valjean'ın hayır duasıyla Cosette'le evlendikten sonra, Valjean acı verici bir karar alır. Dürüstlüğün görevi olduğuna inanarak Marius'e suçlu geçmişini itiraf eder. Dehşete kapılan ve Valjean'ın, barikatta hayatını kurtarıp onu lağımlardan geçiren gizemli kahraman olduğunu hâlâ bilmeyen Marius, Cosette'i yavaş yavaş üvey babasından uzaklaştırır. Hayatının tümü olan kızını yitirmenin acısıyla kalbi kırılan Valjean geri çekilir, yemeyi bırakır ve erimeye başlar.

Gerçek nihayet, alçak Thénardier Marius'e şantaj yapmaya çalışırken, Marius'ü barikattan kurtaranın Valjean olduğunu istemeden ele vermesiyle ortaya çıkar. Yaşlı adama davranışından ötürü minnet ve utançla dolan Marius, Cosette'le birlikte Valjean'ın başucuna koşar; oraya son, gözyaşlı bir barışma için tam vaktinde varırlar.

Bu Sefiller konusunun sonu derinden dokunaklıdır. Cosette ve Marius'le çevrili Valjean, genç çifti kutsayarak ve onlara Fantine'den ve dönüşümüne yol gösteren piskoposun gümüş şamdanlarından söz ederek huzur içinde ölür. Bu hayattan, uzun süredir aradığı kefarete kavuşmuş olarak — kovalanan bir mahkûm olarak değil, sevilen bir baba ve iyi bir insan olarak — göçer. Roman, temel temalarını yeniden doğrular: sevgi, merhamet ve inayet en kırılmış hayatı bile kurtarabilir ve ruhun kurtuluşu başkalarını sevmekte yatar.

Romanın en akılda kalıcı sözlerinden bazıları (burada Fransızca özgün metinden çevrilmiştir):

• «Dünyada bundan başka bir şey yoktur: birbirini sevmek.»
• «Ağlamayın çocuklarım, çok uzağa gitmiyorum; sizi oradan göreceğim. Yalnızca geceleyin bakmanız yeter, beni gülümserken göreceksiniz.»